¾«¶«´«Ã½

‘The Future of Public Law in England and Wales’ – Darlith gan Ms. Sarah Nason

Mae'n bleser gan Ysgol y Gyfraith ¾«¶«´«Ã½ gyhoeddi y bydd Ms Sarah Nason, aelod o Grŵp Cyfraith Gyhoeddus yr Ysgol, yn rhoi sgwrs ar ei hymchwil i Adolygiadau Barnwrol yn y Deyrnas Unedig ddydd Mercher, 12 Hydref 2011.  

Darlithydd yn y Gyfraith ym Mhrifysgol ¾«¶«´«Ã½ yw Ms Sarah Nason. Graddiodd o Brifysgol Caergrawnt gyda gradd dosbarth cyntaf yn y Gyfraith ac yn ddiweddarach dechreuodd hyfforddi fel twrnai gyda chwmni o gyfreithwyr yn Llundain, Slaughter and May. Penderfynodd Ms Nason ddychwelyd i academia i ddilyn ei diddordebau yn y gyfraith gyhoeddus a mynediad at faterion cyfiawnder. Ochr yn ochr â’r ymchwil a gyllidir ganddi i ddyfodol adolygiadau barnwrol yng Nghymru a Lloegr, mae  Ms.Nason yn astudio ar gyfer doethuriaeth yn University College Llundain ac mae’n ysgrifennu ei thraethawd ymchwil ar hyn o bryd ar athroniaeth y gyfraith gyhoeddus a dulliau newydd o sicrhau rhesymoldeb cyfreithiol.   

Gwelir isod ddisgrifiad cyffredinol o thema’r ddarlith sy’n dwyn y teitl  ‘The Future of Public Law in England and Wales’. Cynhelir y ddarlith yn ystafell A1.01, Adeilad Alun, am 2.00pm ddydd Mercher 12 Hydref 2011.

 â€˜The Future of Public Law in England and Wales’.

Er bod llinach hir ac urddasol i’r cyfiawnhad barnwrol o reol y gyfraith, yn hanesyddol nid yw cyfraith gyffredin Cymru a Lloegr wedi gwahaniaethu rhwng cyfraith gyhoeddus a chyfraith breifat.  Ond newidiodd y sefyllfa yn 1976 pan argymhellodd Comisiwn y Gyfraith drefn adolygu barnwrol newydd ar gyfer sicrhau rhwymediau yn erbyn cyrff cyhoeddus.  Polisi a phragmatiaeth a roes fod i’r drefn newydd, nid oedd fawr ddim sôn am y cyfansoddiad nac am gyfreithlondeb yn y trafodaethau a esgorodd arni.  Y rheswm pwysicaf dros orfod ffurfio awdurdodaeth cyfraith gyhoeddus unigryw oedd bod angen datrys ar frys doreth o achosion gan fewnfudwyr a fynnodd herio gorchmynion i adael y wlad.

Yn 1980 trwy gyfrwng dyfarniad gan Dŷ’r Arglwyddi cadarnhawyd y ffaith bod y drefn adolygu barnwrol yn un “ddethol" iawn, ac na fyddai'n bosib dwyn achos cyfreithiol yn erbyn corff cyhoeddus ac eithrio trwy wneud cais i griw bach o farnwyr pwysig oedd yn gweithio yn yr Uchel Lys yng Nghaerdydd.  Yn 2000 ailenwyd awdurdodaeth y barnwyr hynny'n Llys Gweinyddol.

Erbyn canol y 90au roedd academyddion o Brifysgol Essex wedi datgelu anghydbwysedd daearyddol difrifol yn yr achosion cyfreithiol lle cynhaliwyd adolygiad barnwrol.  Cyfran fechan iawn o’r achosion oedd wedi dod o ardaloedd helaeth iawn o Loegr; cafwyd llai na deg achos o Gymru gyfan.   Mae’n amlwg bod hwn yn fater o fynediad cyfartal at gyfiawnder sy’n cyffwrdd â chyfreithlondeb ein cyfraith gyhoeddus: yn fyr, os rhwystrir poblogaethau cyfan mewn rhai rhanbarthau rhag defnyddio’r system oherwydd eu lleoliad, sut y gellid ystyried y cyfryw system yn addas at bwrpas hyrwyddo rheol y gyfraith yn ein democratiaeth fodern.  Mae hyn wrth gwrs yn cyd-fynd â symudiad y Llywodraeth glymblaid bresennol tuag at fwy o ddatganoli a lleoleiddio pŵer y llywodraeth.  

Roedd rhanbartholi’r Llys Gweinyddol ar yr agenda polisi ers peth amser, ond dim ond pan ddechreuodd y Llys Gweinyddol yn Llundain wegian o dan faich cynyddol achosion gan geiswyr lloches a mewnfudwyr, y gweithredwyd ar y mater, o dan gwmwl o  déjà vu. Agorodd pedair Canolfan Llys Gweinyddol newydd yn 2009 yn Birmingham, Caerdydd, Leeds a Manceinion.  Gallai goblygiadau ac effeithiau tymor hir rhanbartholi ar fynediad at gyfiawnder a'r gwasanaethau cyfreithiol sydd ar gael, ar y proffesiynau ac ar ansawdd cyffredinol ein cyfraith gyhoeddus fod yn bellgyrhaeddol.  

Bellach mae Ms.Sarah Nason, yn Ysgol y Gyfraith ¾«¶«´«Ã½, wedi ymgymryd â’r cyfrifoldeb dros asesu effaith y diwygiadau hynny, gyda chymorth Prifysgol Essex a’r Project Cyfraith Gyhoeddus.   Mae’r ymchwil bresennol, dan nawdd Ymddiriedolaeth Nuffield a’r Academi Brydeinig, ac wedi ei gefnogi gan Wasanaeth Llysoedd a Thribiwnlysoedd Ei Mawrhydi, wedi dechrau asesu effaith rhanbartholi ar fynediad at gyfiawnder, y farchnad ar gyfer gwasanaethau cyfreithiol, ac ansawdd y gyfraith gyhoeddus. Bydd darlith Ms.Sarah Nason yn adrodd ar ganfyddiadau cychwynnol yr ymchwil ac yn archwilio nifer o faterion cysylltiedig yn effeithio ar ddyfodol y gyfraith gyhoeddus Cymru a Lloegr.   Trefnwyd y sgwrs gan Grŵp Cyfraith Gyhoeddus y Deyrnas Unedig  yn yr Ysgol.

Dyddiad cyhoeddi: 6 Hydref 2011